برای خواندن و مطالعه ی مطالب کتاب های درسی ، روشی ارائه می گردد که به نظر می رسد شیوه موثّری برای بهتر فهمیدن و بهتر حفظ کردن مفاهیم و اطّلاعات کلیدی است . نام این روش (PQRST) برگرفته از نخستین حرف نام هر یک از مراحل پنجگانه در مطالعه متون است :

پیشخوانی ( Preview )

سئوال کردن ( Question )

خواندن ( Reading )

به خود پس دادن ( Self - recitation )

آزمون ( Test )

 


دو مرحله ی اوّل و آخر ( پیشخوانی - آزمون ) ویژه هر فصل از کتاب هستند ،‌ و سه مرحله ی میانی (‌ سئوال کردن - خواندن - به خود پس دادن ) اختصاص به هر بخش اصلی از هر فصل دارند .

1- مرحله ی ( پیشخوانی ) :

نخست به مرور کلی فصل معینی از کتاب می پردازید تا با موضوعات کلّی مورد بحث آشنا شوید . برای این منظور فهرست مطالب فصل را می خوانید . سپس مطالب فصل را مرور می کنید که طی آن ، عناوین بخش های اصلی و فرعی فصل را مورد توجّه قرار می دهید ، و تصاویر و نمودارها را از نظر می گذرانید . مهم ترین نکته در مرحله ی پیشخوانی این است که پس از مرور مطالب فصل ، چکیده ی اولیّه یا پایانی فصل را (در صورت وجود ) با دقت مطالعه کنید و روی هر یک از نکاتی که در آن آمده تأمل کنید . در این مرحله ممکن است ،‌ سئوال هایی به ذهنتان بیاید که پس از خواندن متن کامل فصل بتوانید به آن ها پاسخ دهید . این مرحله ، تصویر کلی از مطالب فصل و سازمان بندی آن به دست می دهد .

2 – مرحله ی ( سئوال کردن )

همان طور که قبلا گفته شد مراحل سئوال کردن ،‌ خواندن و به خود پس دادن ، ویژه ی هر بخش از هر فصل است . فصل های کتاب را یکی یکی در نظر بگیرید . هر سه مرحله ی سئوال کردن ، خواندن و به خود پس دادن را در مورد هر بخش اعمال کنید و بعد ، به بخش بعدی بپردازید . قبل از مطالعه ی مطالب هر بخش ، نخست عنوان آن بخش و عنوان های فرعی آن را بخوانید . سپس در حین خواندن مطالب هر بخش ، موضوعات مهم آن را به صورت یک یا چند سئوال در نظر بگیرید که بعداً باید به آن ها پاسخ دهید . از خود بپرسید : این بخش چه مفاهیم مهمی را در نظر داشته است ؟ مقصود از مرحله سئوال کردن نیز همین است .

3 – مرحله ی ( خواندن )

در این مرحله ، مطالب هر بخش از فصل را برای آگاهی از معنی آن با دقّت بخوانید و ضمن خواندن ، سعی کنید به سئوال هایی که در مرحله سئوال کردن مطرح شده بود ، پاسخ دهید . در باره مطالبی که می خوانید تأمّل کنید و بکوشید بین آن مطالب و اطّلاعات قبلی خود ارتباط بر قرار کنید . می توانید زیر واژه ها یا عبارات کلیدی خط بکشید . امّا میزان آن از 10 تا 15 درصد متن تجاوز نکند . اگر مقصود از خط کشیدن زیر مطالب ، مشخص کردن واژه ها یا عبارات کلیدی برای مرور بعدی باشد ، خط کشیدن زیادی زیر مطالب ، مغایر با چنین هدفی است . تا وقتی تمام مطالب بخش معینی را نخوانده اید یا با همه مفاهیم کلیدی آشنا نشده اید و اهمّیّت نسبی آن ها را ارزیابی نکرده اید ، یادداشت بر ندارید . در خاتمه خلاصه فصل را از زبان خودتان نوشته و اشکالات احتمالی را با مرور فصل بر طرف کنید .

4 – مرحله ی ( به خود پس دادن )

پس از خواندن هر بخش ، سعی کنید مفاهیم اصلی را به خاطر آورید و اطّلاعات را از حفظ با خود بگویید . مفاهیم را به زبان خود بازگو کنید و اطّلاعات را ترجیحاً با صدای بلند ( و اگر تنها نیستید ، زیر لب ) تکرار کنید . مطالبی را که به یاد می آورید با متن کتاب تطبیق دهید تا مطمئن شوید که آن ها را کامل و درست حفظ کرده اید . به خود پس دادن مطلب کمک می کند که به کمبود اطّلاعات خود پی ببرید و آن را در ذهن خود سازماندهی کنید . پس از آن که بخشی از فصل را به این شیوه مطالعه کردید ، به بخش بعدی بپردازید و دوباره مراحل سئوال کردن ، خواندن و به خود پس دادن را تکرار کنید .

5 - مرحله ی ( آزمون )

پس از خواندن مطالب فصل باید به آزمون و مرور مطالب بپردازید . با مراجعه به یادداشتهایتان ، ببینید چه مقدار از مفاهیم اصلی را به یاد دارید . سعی کنید بفهمید چه پیوندی بین مطالب مختلف وجود دارد و این مطالب چگونه در فصل ، سازمان بندی شده اند . در مرحله آزمون ممکن است مجبور شوید فصل را ورق بزنید تا صحت مفاهیم و مطالب کلیدی حفظ شده را وارسی کنید در این مرحله باید چکیده ی فصل را بخوانید و ضمن آن جزئیّات مربوط به هر یک از نکات چکیده را در نظر آورید . مرحله ی آزمون را هرگز به شب امتحان موکول نکنید . نخستین مرور ، مطالب فصل باید بلافاصله پس از خواندن انجام شود . 

        

پژوهش ها حاکی از آن است که این روش ؛ روش بسیار مفیدی است و مسلماً کارآمدتر از روش روخوانی ساده ی مطالب است . در این روش مخصوصاً به خود پس دادن مطالب نقش بسیار مهمّی دارد . اختصاص بخش عمده ی زمان مطالعه به یاد آوری فعّال مطالب بهتر از آن است که تمام وقت خود را صرف خواندن و بازخوانی مطلب کنید .

بررسی ها مؤیّد این نکته اند که خواندن چکیده ی فصل بیش از مطالعه ی سراسر فصل ، بسیار مفید است . خواندن چکیده پیش از خواندن فصل ، چشم اندازی کلی از فصل فراهم می کند که خواننده را در سازماندهی مطالب در حین خواندن مطالب فصل یاری می دهد .

حتی اگر نخواهید این روش را به طور کامل دنبال کنید بهتر است از فواید به خود پس دادن مطلب و نیز مطالعه ی چکیده فصل پیش از خواندن مطالب فصل ، غفلت نورزید .